فصل هشتم ونهم زیست شناسی دوم تجربی

فصل هشتم
تنظیم محیط داخلی و دفع مواد زاید

دفع مواد نیتروژن دار
واکنش هایی که در بدن جانوران انجام می شود، منجر به تولید مواد زاید، به ویژ.ه مواد زاید نیتروژن دار می شود. بیشتر این مواد زاید نیتروژن دار، محصول سوختن آمینو اسیدهاست. مواد زاید در جانداران آبزی بیشتر به صورت آمونیاک است که از طریق انتشار یا از طریق آبشش ها دفع می شود. اما جانوران خشکی زی مواد زاید نیتروژن دار به صورت اوره و اسید اوریک دفع می کنند. جانوران برای تبدیل آمونیاک به اوریک اسید و اوره انرژی مصرف می کنند. پستانداران و دوزیستان اوره دفع می کنند. پرندگان ، حشرات و بسیاری از خزندگان اوریک اسید دفع می کنند. بعضی جانداران هم اوره و هم اوریک اسید دفع می کنند. سمی بودن اوریک اسید کمتر از اوره و سمی بودن اوره کمتر از آمونیاک است.

 

دستگاه دفع ادرار

 

در ساختار کلیه دو بخش قشری و مرکزی دیده می شود. گلومرول ها که شبکه های مویرگی در داخل محفظه کپسول بومن هستند، در بخش قشری هستند. بخش مرکزی از هرم هایی ساخته شده است که به علت وجود لوله های ادراری، مخطط دیده می شوند. به هر کلیه یک سرخرگ کلیوی وارد می شود. انشعابات سرخرگ کلیوی از فواصل بین هرم ها عبور می کند و در بخش قشری به سرخرگ های کوچکتری تقسیم می شود. این انشعابات سرانجام گلومرول ها یا کلافه های درون کپسول بومن را می سازند. دو دیواره نفوذ پذیر، یعنی دیواره مویرگ و دیواره کپسول بومن، بین خون و حفره درون کپسول بومن بوجود دارد. از گلومرول سرخرگ کوچکی خارج می شود که دوباره در اطراف لوله های پیچ خورده و لوله هنله انشعاباتی به نام شبکه دوم مویرگی را می سازد. این مویرگ ها به هم می پیودند و سیاهرگ های کوچکی را به وجود می آورند که سرانجام سیاهرگ های کلیه را می سازند. این سیاهرگ ها خون را از کلیه بیرون می برند.

 

تشکیل ادرار

تشکیل ادرار نتیجه سه پدیده تراوش، بازجذب و ترشح مواد در نفرون هاست. حجم زیادی از مواد موجود در پلاسمای خون، با عبور از گلومرول به درون کپسول بومن تراوش می کند. در دنباله لوله اداری بسیاری از این مواد بازجذب می شوند. بازجذب به صورت فعال و غیرفعال صورت می گیرد. بازجذب از هدر رفتن مواد مفید مانند گلوکز و سدیم جلوگیری می کند. در طول لوله ادراری بعضی مواد مانند یون های هیدروژن و پتاسیم و بعضی داروها مانند پنی سیلین از خون گرفته و به داخل لوله وارد می شوند( ترشح) به این شکل ترکیب نهایی ادرار مشخص می شود.
کلیه ها از عوامل مهم تنظیم تعادل اسید – باز در بدن هستند. به این ترتیب که با کم و زیاد کردن دفع هیدروژن و بی کربنات، از اسیدی شد یا قلیایی شد خون جلوگیری می کنند.
پس از تشکیل ، ادرار توسط .... نای به مثانه می ریزد و دیواره مثانه کشیده می شود. اگر کشش دیواره مثانه به حد خاصی برسد گیرنده های آن تحریک می شوند و با ارسال پیام های عصبی به نخاع انعکاس تخلیه مثانه را فعال می کنند.


دفع مواد زاید در گیاهان

بیشترین مواد دفعی گیاهان شامل اکسیژن ، دی اکسید کربن و آب حاصل از متابولیسم است.که روزنه ها و از طریق انتشار دفع می شوند. برخی از مواد دفعی گیاهان از طریق افتادن برگ و یا افتادن قسمتی از پوست گیاه دفع می شوند. در گیاهان علفی، مواد دفعی در واکوئل ها و دیواره سلول های آنها جمع می شوند.

 

سؤالات

 

1 – جانوران آبزی چه ماده زاید نتیروژن داری دفع می کنند؟

الف) آمونیاک
ب) اوره
اوریک اسید
د) آمینو اسید

 

2 – گلومرول ها در کدام قسمت کلیه قرار دارند؟

الف) شبکه دوم مویرگی
ب) بخش مرکزی
ج) انتقال غیرفعال
د) افتادن برگ

 

3 – دی اکسید کربن و اکسیژن دفعی گیاهان از چه طریق دفع می شود؟

الف) انتشار
ب) انتقال فعال
ج) انتقال غیرفعال
د) افتادن برگ

 

4 – کدامیک از مواد زیر از طریق انتقال فعال باز جذب می شود؟

الف) اوریک اسید
ب) اوره
ج) آمینو اسید
د) آب

 

5 – سمی بودن کدامیک از مواد نتیروژن دار زیاد بیشتر است؟

الف) آمینو اسید
ب) اوره
ج) اوریک اسید
د) آمونیاک

 

فصل نهم
حرکت

نیاز به حرکت

جانوران برای یافتن غذا، فرار از دشمنان، یافتن جانوران دیگر و .... به حرکت کردن نیاز دارند. جانوران به شکل های مختلف حرکت می کنند. حرکت بدون پا: مانند حرکت کردن کرم خاکی که با حرکت دادن ماهیچه های طولی و حلقوی زیر پوست انجام می شود.
حرکت با پا: در هر پا دو ماهیچه وجود دارد که کارشان عکس هم است و با هماهنگی هم پا را حرکت می دهند. حرکت با چهار اندام حرکتی: مانند اسب که حرکت آن با سرعت و مهارت زیاد انجام می شود.
شنا کردن : ماهی ها با حرکت دادن باله دمی خود به چپ و راست حرکت می کنند. باله های سینه ای به تندتر یا کندتر کردن حرکت ماهی کمک می کند. باله های سینه ای با کمک باله های پشتی و مخرجی برای تغییر جهت حرکت به کار می روند. بادکنک شنا نیز که در بدن بعضی ماهی ها وجود دارد به حرکات عمودی ماهی ها کمک می کند.
پرواز: حشرات، پرندگان و خفاشان می توانند پرواز کنند. هنگام حرکت، فشار هوای زیر بال ها افزایش و فشار هوای بالای بالها کاهش می یابد. در نتیجه پرنده صعود می کند.

 

حرکت انسان

انسان دارای اسکلت د رونی است. سه نوع ماهیچه در بدن انسان وجود دارد، ماهیچه مخطط (ارادی)، ماهیچه قلبی و ماهیچه صاف (غیرارادی). حرکت اندام ها توسط ماهیچه های ارادی صورت می گیرد.

 

ساختار ماهیچه مخطط

 

واحد ساختاری ماهیچه مخطط ، تارهایی به قطر 10 تا 100 میکرون است با نام میون که طول متفاوت دارند.
میون ها، در ماهیچه به وسیله سیمانی از بافت پیوندی کنار یکدیگر قرار د ارند و غلافی پیوندی مجموعه آنها را می پوشاند. این غلاف ها در سرتارها به هم می پیوندند و زردپی های دو سر ماهیچه را می سازند. زردپی از بافت پیوندی مقاوم است و نیروی انقباض ماهیچه را به استخوان منتقل می کند. هر تار ماهیچه ای از پوششی به نام سارکولم احاطه شده و درون آن چند تارچه وجود دارد. هسته ها و تعدادی میتوکندری و کمی سارکوپلاسم در زیر سارکولم وجود دارد. به بخشی که بین دو خط Z قرار دارد سارکومر می گویند.هر تارچه از توالی چند سارکومردرست شده است. پس از هر خط Z یک نوار روشن و یک بخش تیره وجود دارد. این بخش تیره توسط صفحه روشنی به نام هنسن به دو بخش مساوی تقسیم شده است. شبکه آندوپلاسمی که در تارهای ماهیچه ای شبکه سارکوپلاسمی خوانده می شود و لوله های عرضی آن، مقدار زیادی کلسیم ذخیره ای دارند و در انقباض نقش اساسی ایفا می کنند.

 

انقباض ایزوتونیک و ایزومتریک

انقباض ایزوتونیک مربوط به زمانی است که طول ماهیچه تغییر کند مانند حرکات بدن.انقباض ایرومتریک مربوط به زمانی است که طول ماهیچه تغییر نکند مانند نگاه داشتن یک وزنه بدون حرکت دادن آن.

 

تونوس ماهیچه ای

انقباض خفیفی که در ماهیچه ها، در حالت آرامشی وجود دارد و باعث سختی نسبی آنها می شود، تونوس ماهیچه های گردن و تنه که باعث حفظ وضعیت سرو تنه می شود.

 

بافت استخوانی

 

در بدن انسان و دیگر مهره داران سه نوع استخوان دراز، کوتاه و پهن وجود دارد که ساختار بافتی آنها از دو نوع متراکم و اسفنجی است.
تنه استخوان های دراز و بخش های خارجی استخوان های کوتاه و پهن از نوع متراکم است. دو سراستخوان های دراز و بخش میانی استخوان های پهن و کوتاه از نوع اسفنجی است. در بافت استخوانی متراکم سلول ها به صورت دایره های متحد المرکز در اطراف یک مجرای هاورس در درون ماده زمینه ای استخوانی قرار دارند و یک سیستم هاورس را می سازند. اجتماعی سیتم های هاورس در اطراف مغز استخوان بافت استخوانی متراکم را به وجود می آورد. در بافت اسفنجی سلول ها به صورت نامنظم کنار هم قرار دارند و تیغه هایی از ماده زمینه استخوانی بین آنها وجود دارد و مغز استخوان ، حفره های بین این تیغه ها را پر می کند.

 

مفصل ها

مفصل ها محل اتصال استخوان ها به هم هستند. بین دو استخوان مایعی به نام مایع مفصلی قرار دارد. این مایع لغزیدن دو استخوان را در مجاورت یکدیگر آسان می کند. انتهای استخوان ها غضروفی است. غضروف از استخوان نرم تر است و حرکت را در محل مفصل ها آسانتر می کند. بعضی مفصل ها از نوع گوی و کاسه هستند مانند محل اتصال ران به نیم لگن و بعضی مفصل ها لولایی هستند مانند مفصل زانو. رباط ها استخوان ها را در محل مفصل ها به هم متصل نگه می دارند. رباط ها حرکت استخوان ها را در محل مفصل محدود می کنند.

فواید ورزش و نرمش
ورزش باعث می شود انسان از مزیت های زیر بهره مند شود:
داشتن ماهیچه های قوی
توانایی انجام کارهای بدنی به مدت طولانی تر
دارا بودن با قابلیت انعطاف زیاد
داشتن وزن متعادل
داشتن دستگاه تنفسی کارآمد
داشتن دستگاه گردش خون کارآمد

 

حرکت گیاهان

گیاهان دو نوع حرکت دارند
1) حرکتهای غیرفعال مانند بازشدن هاگدان، پراکده شدن هاگ ها و بازشدن میوه ها
2) حرکتهای فعال که در این گونه حرکتها محرک های بیرونی مانند نور و نیروی جاذبه و غیره دخالتی ندارند.
چنین حرکتهایی حرکت های خود به خودی نیز نامیده می شود. بعضی دیگر از حرکات گیاه در اثر محرک های بیرونی انجام می شوند. این نوع حرکات، حرکات القایی نامیده می شوند.

 

سؤالات
1 – کلسیم در کدام بخش از سلول های ماهیچه ای ذخیره می شود؟

الف) میوفیبریل
ب) سارکولم
ج) شبکه آندوپلاسمی
د) سارکوپلاسم

 

2 – انقباض ماهیچه در صورتی که طول ماهیچه تغییر کند چه نام دارد؟

الف) تونوس ماهیچه ای
ب) سارکولم
ج) انقباض ایرومتریک
د) انقباض ایزوتونیک

 

3 – پاسخ اندامهای در حال رویش گیاه به مواد شیمیایی چه نوع حرکتی است؟

الف) حرکت القایی
ب) حرکت تنجشی
ج) حرکت غیرفعال
د) حرکت تاکتیکی

 

4 – کدامیک در تندتر و کندتر کردن حرکت ماهی ها نقش دارد؟

الف) باله دمی
ب) باله های سینه ای
ج) باله های پشتی و مخرجی
د) بادکنک شنا

 

5 – کدامیک حرکت استخوان ها را در محل مفصل ها محدود می کند؟

الف) سیستم هاورس
ب) مایع مفصلی
ج) غضروف
د) رباط

/ 0 نظر / 83 بازدید