واکنش آلرژیک[1]

            واکنش آلرژیک، یک تظاهر آسیب بافتی ناشی از واکنش متقابل بین یک
آنتی ژن و یک آنتی بادی می باشد.

            آلرژی یک پاسخ نامتناسب و غالباً مضر سیستم ایمنی به موادی است که غالباً
بی ضرر هستند. در این موارد به ماده ی ایجادکننده واکنش آلرژن گفته می شود. آلرژی واکنش حساسیتی زیاد به آلرژن خاصی است که با مکانیسم های ایمونولوژیک و به طور معمول با واسطه ی آنتی بادی های
IgE تولید شده در پاسخ به آلرژن آغاز می شود. منظور از آتوپی واکنش های حساسیتی حاصل از عملکرد آنتی بادی های IgE و استعداد ژنتیکی به واکنش های آلرژیک است. منظور از استعداد ژنتیکی، تمایل به تولید آنتی بادی های IgE  در پاسخ به مقادیر جزئی آلرژن ها و بروز نشانه های شاخص آن مانند تب یونجه (رینیت)، آسم و اگزما است.

            آتوپی را می توان از طریق سابقه ی خود بیمار و خانواده وی و وجود مقادیر زیادی از IgE خاص آنتی ژن در سرم و یا آزمون های پوستی مثبت تشخیص داد.

            هنگامی که بدن مورد تهاجم یک آنتی ژن قرار می گیرد یک سری وقایع در تلاش برای بی ضرر ساختن مهاجمین، تخریب و دفع آنان از بدن صورت می گیرد. هنگامی که لنفوسیت ها به آنتی ژن پاسخ می دهند آنتی بادی ها تولید می شوند. واکنش های شایع آلرژیک هنگامی رخ می دهد که سیستم ایمنی فرد حساس، به
ماده ای که به طور طبیعی بی ضرر است (مانند گرد و غبار، گرده گیاهان، پر پرندگان و موی حیوانات و برخی غذاها) به شدت واکنش نشان می دهد. واسطه های شیمیایی که در واکنش های آلرژیک ها می شوند ممکن است باعث بروز علائم خفیف تا علائم تهدیدکننده حیات شود. تعداد زیادی از سلول ها و اعضای سیستم ایمنی، انواع موادی را که در ایجاد پاسخ ایمنی اهمیت دارند ترشح می کنند.

تولید و عملکرد ایمونوگلبولین ها[2]

            آنتی بادی ها توسط لنفوسیت ها و پلاسماسل ها در پاسخ به یک تحریک ایمنی زا تولید می شوند و گروهی از پروتئین های سرمی به نام ایمونوگلبولین ها را تشکیل
می دهند. ایمونوگلبولین ها به پنج رده به نام های
IgE- IgM- IgD- IgG و IgA تقسیم می شوند. این مواد را در گره های لنفی- لوزه ها- آپاندیس و به صورت گردش در خون و لنف می توان یافت. هر ملکول آنتی بادی از دو زنجیره سنگین H و دو زنجیره سبک L ساخته شده است. هر زنجیره شامل یک زنجیره متغیر و یک یا چند ناحیه ثابت است. نواحی ثابت مولکول نوع آنتی بادی را معین می کند و به هر گروه آنتی بادی امکان تعامل با مولکول ها و سلول های مؤثر خاص را می دهد. نواحی متغیر دارای محل های اتصال به آنتی ژن هستند.آنتی بادی ها قادرندکه به آنتی ژن زیادی ازقبیل ماکرومولکول ها و مواد شیمیایی کوچک متصل شوند. آنتی بادی های IgM و IgG و IgA دارای عملکرد حفاظتی مشخص هستند. که این عملکردها عبارتند از: خنثی سازی سموم و ویروس ها- آگلوتیناسیون و تجزیه و تخریب باکتری ها و سایر مواد سلول های بیگانه.

            ایمونوگلبولین های رده IgE در اختلالات آلرژیک و برخی عفونت های انگلی دخالت دارند و در این موارد سطح آن ها افزایش می یابد. سلول های تولیدکننده IgE در مخاط تنفسی و روده وجود دارند. با اتصال دو یا بیشتر از مولکول های IgE به یک آلرژن و تحریک رهاسازی واسطه های شیمیایی مانند هیستامین، سروتونین، کینین ها، ماده ی با واکنش آهسته آنافیلاکسی و عوامل نوتروفیل ها،از ماست سل ها یا بازوفیل ها، واکنش های آلرژیک پوستی، آسم و تب یونجه ایجاد می شود.

            آنتی بادی ها به روش اختصاصی با آنتی ژن ها واکنش می دهند که آن را می توان به اتصال قفل و کلید تشبیه نمود. آنتی ژن ها (کلیدها) تنها برای برخی آنتی بادی ها (قفل ها) مناسب هستند. بنابراین اختصاصی بودن به اختصاصی بودن واکنش یک
آنتی ژن با یک آنتی بادی اشاره می کند.

            مولکول های آنتی بادی دو ظرفیتی[3] هستند به این معنی که آن ها دارای دو محل اتصال هستند. بنابراین آنتی بادی ها به آسانی با ایجاد اتصال متقاطع بین دو گروه
آنتی ژنی باعث تجمع آن ها می شوند (آگلوتیناسیون) و بدین وسیله مهاجمین بیگانه از جریان خون پاک می شوند.

برخورد اولیه با آلرژن[4]     

            واکنش های آلرژیک در اوایل زندگی در افرادی رخ می دهد که از نظر ژنتیکی مستعد باشند. میزان برخورد با آلرژن در این مدت زمان مهم است. کودکی که در سال اول تولد خود در معرض سطوح بالای مایت قرار گیرد از نظر آماری با احتمال بیشتری در دوران کودکی و نوجوانی به آسم مبتلا می شود. به همین ترتیب کودکانی که در فصل گرده افشانی متولد می شوند بیشتر در معرض ابتلا به تب یونجه قرار می گیرند. پادتن IgE به سلول های ماست سل متصل می شود که حاوی مقدار زیادی هیستامین و دیگر مواد شیمیایی قوی به نام لوکوترین می باشد. این مواد می توانند رگ های خونی را گشاد کنند و عضلات صاف که در مجاری تنفسی وجود دارند را منقبض کنند. هیستامین و لوکوترین موجب خارش، عطسه و همچنین ورم پوست، راه های هوایی ریه و بینی
می شود که این موضوع باعث ورم، خارش و قرمزی در پوست، آسم و گرفتگی بینی
می گردد. همچنین التهاب ناشی از جذب ائوزینوفیل ها (کموتاکسی) باعث افزایش حساسیت دیواه بینی، ریه و ایجاد علائم مزمن بیماری می شود.

            سلول های دیگری به نام لنفوسیت نقش مهمی در التهاب پایدار دارند. این التهاب پایدار از مشخصات اگزما و درماتیت تماسی می باشد ولی در تب یونجه و آسم هم دیده می شود.

            در افراد حساسی که پادتن ها در نتیجه ی برخورد با آلرژن ها تولید می شوند. برخورد مجدد با آلرژن موجب آزاد سازی هیستامین و دیگر مواد شیمیایی می شود و در نتیجه علائم بیماری ظاهر می شود.    

            ابتدا آنتی بادی های ضد آلرژن ها که در پاسخ به آلرژن در بدن تولید می شوند به ماست سل اتصال می یابند و سپس آلرژن هایی مثل گرده و سم زنبور به پادتن متصل می شوند. اتصال آلرژن ها به پادتن ها موجب ترکیدن ماستوسیت ها و آزاد سازی هیستامین و لوکوترین و عوامل کموتاکسی می شوند که در نتیجه واکنش آلرژیک تولید می شوند.

چه چیزی موجب آلرژی می شود[5].  

            عوامل زیر شایع ترین آلرژن ها هستند. این مواد به عنوان تحریک کننده ی آلرژی در افراد حساس عمل می کنند.

            1. مایت خانگی (مایت گرد و غبار خانه) این آلرژن 90 درصد افراد مبتلا به آلرژی را تحت تأثیر قرار می دهد.

            2. گرده گیاهان (پولن گیاهان)، در 70 درصد افراد مبتلا به آلرژی عامل آلرژی
می باشد.     

            3. حیوانات خانگی مثل مرغ، سگ و گربه

            4. درختان، درختان علت شایع ابتلا به تب یونجه در ابتدای بهار است.

            5. کپکها: کپکها می توانندموجب ابتلا به تب یونجه شوند. هنگامیکه هاگ قارچهایی مثل آسپرژیلوس و آلترناریا در هوا زیاد باشد می تواند باعث بروزحملات آسمی شدید شود.

            6. آلرژن های غذایی: شیر، ماهی، تخم مرغ و بادام زمینی از عمده ترین عوامل آلرژی های غذایی هستند. مواد رنگی و نگهدارنده موجود در مواد غذایی نیز ممکن است موجب بروز آلرژی شوند.

            7. تزئینات پارچه ای خانه ها و فرش و پتو

            8. دود سیگار و اسپری ها و دودهای آزاردهنده موجود در هوا

نقش لنفوسیت های B [6] 

            لنفوسیت های B برای تولید یک نوع آنتی بادی اختصاصی برنامه ریزی شده اند. یک سلول B (لنفوسیت B) پس از برخورد با یک آنتی ژن خاص، تولید پلاسماسل ها (پلاسموسیت ها) را تحریک می کند که این سلولها محل تولید آنتی بادیها هستند. نتیجه این واکنش ها رها سازی آنتی بادی ها با هدف تخریب و از بین بردن آنتی ژن می باشد.

نقش سلول های T [7]

            لنفوسیت های T به سلول های B در تولید آنتی بادی ها کمک می کنند.
سلول های
T موادی را ترشح می کنند که به عنوان لنفوکین شناخته می شوند و باعث پیشبرد رشد سلولی، فعال شدن سلول ها، هدایت فعالیت سلولی، تخریب سلول های هدف و تحریک ماکروفاژ ها می شوند. ماکروفاژ ها آنتی ژن ها را به سلول های T معرفی می کنند و پاسخ ایمنی را آغاز می کنند. این سلول ها همچنین آنتی ژن ها را هضم
می کنند. محل اتصال آنتی ژن در سلول
T ساختمانی شبیه به ایمونوگلوبین دارد که
اپی
توپ هارا ازطریق تعاملات تکمیلی شناسایی می کند.برخلاف یک آنتی بادی اختصاصی، سلول T قادر نیست که به هر آنتی ژن آزادی متصل گردد.

عملکرد آنتی ژن ها[8]

            آنتی ژن ها به دو گروه تقسیم می شوند:

            1. آنتی ژن های پروتئینی کامل

            2. مواد با وزن مولکولی کم

            آنتی ژن های پروتئینی کامل مانند پر و موی حیوانات، گرده گیاهان و سرم اسب ایجاد یک پاسخ همورال کامل را تحریک می کند. مواد با وزن مولکولی کم مانند داروها به عنوان هاپتن (آنتی ژن های ناقص) عمل می کنند و با اتصال به پروتئین های بافتی یا سرم یک مجموعه ی حامل را تولید می نمایند که یک پاسخ آنتی بادی را آغاز می کند.

            در یک واکنش آلرژیک، تولید آنتی بادی IgE  خاص آنتی ژن به ارتباط فعال بین ماکروفاژها، سلولهای B و سلول های T نیاز دارد. وقتی که آلرژن از راه مجرای تنفسی، مجرای گوارشی یا پوست جذب می شود حساس شدن نسبت به آنتی ژن رخ می دهد.     ماکروفاژ ها پس از عمل آوری آنتی ژن آن ها را به سلول های T مناسب ارائه
می دهند. سلول های
B که تحت تأثیر سلول T قرار می گیرند به پلاسماسل های
ترشح کننده
IgE اختصاصی برای آنتی ژن،تکامل می یابند و آنتی بادی IgE اختصاصی برای آنتی ژن را تولید و ترشح می کنند.

عملکرد واسطه های شیمیایی[9]

            ماست سل ها (ماستوسیتها)که دارای نقش عمده ای در واکنش افزایش حساسیت فوری با واسطه IgE  هستند در پوست و غشاهای مخاطی قرار دارند. وقتی که
ماست سل ها به وسیله ی آنتی ژن ها تحریک می شوند واسطه های شیمیایی پرقدرتی رها می شوند که باعث بروز یک سری وقایع فیزیولوژیک و در نهایت بروز علائم افزایش حساسیت فوری می شود. واسطه های شیمیایی به دو دسته تقسیم می شوند. نوع اولیه که در ماست سل ها و بازوفیل ها تولید و یافت می شوند و نوع ثانویه که پیش سازهای غیر فعالی هستند که در پاسخ به واسطه های شیمیایی اولیه تولید و رها می شوند.

واسطه های اولیه

            وقتی که یک آنتی ژن به آنتی بادی های IgE و نیز به گیرنده های اختصاصی روی ماست سل متصل می شود التهاب با واسطه IgE رخ می دهد. در عرض چند دقیقه این اتصال سبب دگرانوله شدن ماست سل ها و آزاد شدن واسطه های عمل خاص
می شود و لذا یک پاسخ دو مرحله ای آغاز می شود. مرحله ی فوری اولیه بر عروق خونی، عضلات صاف و ترشح غدد اثر می کند و پس از ساعت ها انفیلتراسیون سلولی در محل درگیر شروع می شود این نوع پاسخ التهابی تحت عنوان پاسخ افزایش حساسیتی فوری خوانده می شود.

 

 

انواع واسطه های شیمیایی اولیه[10]

            1. هیستامین: در پاسخ ایمنی نقش مهمی ایفا می کند. هیستامین از گرانول های ماست سل آزاد می شوند.حداکثرشدت آن 15دقیقه پس از تماس با آنتی ژن رخ می دهد. اثرات هیستامین عبارتند از: قرمزی، تورم موضعی و کهیر، خارش، انقباض عضلات صاف مجاری تنفسی که باعث بروز خس خس سینه و آسم می شود. اتساع سیاهرگ های کوچک و انقباض عروق بزرگتر و افزایش ترشح معده و سلول های مخاطی که منجر به اسهال می شود.اثرات هیستامین ناشی از تحریک گیرنده هیستامین،1یاH1و هیستامین، 2 یا H2 می باشد که بر سطح انواع مختلف لنفوسیت ها، به خصوص لنفوسیت های T سرکوبگر و بازوفیل ها یافت شده است. گیرنده های H1  عمدتاً بر سطح سلول های عضلات صاف جدار مجاری تنفسی و عروق یافت می شود. گیرنده های H2 بر سطح سلول های کناری معده یافت می شود.

            داروهای خاص را بر اساس اثراتشان بر این گیرنده ها تقسیم بندی کرده اند.
دی فن هیدرامین (بنادریل) مثالی از آنتی هیستامین ها است که نسبت به گیرنده های
H1 میل ترکیبی دارد در حالی که سایمتیدین و رانپتیدین بر گیرنده های H2
عمل
می کند و باعث مهار ترشح معده در بیماری زخم معده می شوند.

            2. عوامل جذب کننده ی ائوزینوفیل ها در آنافیلاکسی: این عامل جذب کننده که بر حرکت ائوزینوفیل ها به محل آلرژن ها اثر دارد در ماست سل ها عمل
می کند. این عامل از ماست سل های تخریب شده آزاد می شود.

            3. عامل فعالیت کننده پلاکت: عامل فعال کننده (PAF) مسئول تجمع پلاکت ها و انفیلتراسیون گلبول های سفید در محل واکنش های افزایش حساسیت فوری می باشد. این عامل همچنین باعث انقباض برونش ها (مجاری تنفسی) و افزایش نفوذ پذیری عروق می شود.

            4. پروستاگلاندین ها: از اسیدهای چرب اشباع نشده تشکیل شده اند و باعث انقباض عضلات صاف، همچنین اتساع عروق و افزایش نفوذ پذیری مویرگ ها می شوند، تب و درد ایجاد شده همراه با التهاب تا حدودی به علت اثرات پروستاگلاندین ها
می باشد.

واسطه های ثانویه[11]

            1. لکوترین ها: واسطه های شیمیایی هستند که پاسخ التهابی را آغاز می کنند. آن ها متابولیت های آزاد شده توسط ماست سل ها هستند. تجمع آن ها به عنوان ماده آنافیلاکسی آهسته رهش معروف است.لکونزین ها باعث انقباض عضلات، انقباض برونش ها و ترشح مایع مخاطی مجاری تنفسی و تاول تیپیک و گر گرفتگی پوست می شوند. در مقایسه با هیستامین، لکونزین ها 100 تا 1000 برابر در ایجاد اسپاسم برونش قوی تر هستند. تعداد زیادی از تظاهرات التهاب را می توان به اثرات لکوترین ها نسبت داد. اروهای گروه آتناگونیست لکوترین یا تعدیل کننده ها، تولید و عمل لکوترین ها را مهار کرده و مانع بروز علائم و نشانه های آسم می شود.

  

            2. برادی کینین: یک پلی پیتید است که باعث انقباض عضلات صاف برونش ها  و عروق خونی می شود. این عامل باعث افزایش نفوذ پذیری مویرگ ها و در نتیجه بروز ادم می شود. برادی کینین با تحریک رشته های سلول های عصبی باعث بروز درد
می شود. 

            3. سروتونین: به عنوان یک منقبض کننده قوی عروق و عضلات صاف جدار برونش عمل می کند. این ماده در پلاکت ها تولید می شود.

افزایش حساسیت

            اگر چه سیستم ایمنی دفاع میزبان را در قبال عفونت ها و عوامل بیگانه به عهده دارد ولی پاسخ های ایمنی می تواند سبب آسیب و حتی بیماری شود. پاسخ ایمنی به یک آنتی ژن ممکن است منجر به حساسیت ناشی از مبارزه بر علیه آنتی ژن شود. افزایش حساسیت نشانه پاسخ های ایمنی شدید یا ناهنجار است.

            یک واکنش افزایش حساسیت، واکنش غیر طبیعی و تشدید یافته نسبت به هر نوع محرک می باشد. این واکنش معمولاً در اولین تماس با آلرژن رخ نمی دهد. بلکه این واکنش پس از حساس شدن فرد مستعد و تماس دوباره با آلرژن روی می دهد. مرحله ی حساس شدن نسبت به آلرژن، پاسخ هومورال یا تولید آنتی بادی ها آغاز می شود. واکنش های افزایش حساسیت به 4 نوع تقسیم می شوند: