ناسازگاری سیستم RH بین مادر و جنین

 

 

 

در مورد ناسازگاری سیستم Rh بین مادر و جنین باید گفت که هنگامی که در اواخر دوران بارداری و نیز در حین زایمان مقداری از گلبولهای قرمز جنین +Rh وارد خون مادر -Rh گردد. چون سیستم ایمنی مادر با آنتی ژن ( D) Rh قبلاً روبه رو نشده بود، در برابر این آنتی ژن بیگانه پاسخ ایمنی تولید می نماید.

آنتی بادیهای حاصل علیه آنتی ژن D درسرم این مادران که عمدتاً از کلاس IgG است به مرور به تیترهای بالائی رسیده و با عبور از جفت و ورود به جنین به سطح گلبولهای قرمز +Rh جنین فیکس می شود و نابودی و لیز گلبولهای جنین را سبب می گردد.

آنمی ناشی از گلبولهای قرمز جنین می تواند اختلالاتی چون نارسائی قلب و حتی مرگ جنین را سبب شود. دراثر همولیز گلبولهای قرمز میزان بیلی روبین به شدت افزایش می یابد که اختلالات مغزی را به دنبال خواهد داشت . غالباً درمادران -Rh که قبلاً سقط جنین نداشته و یا خون ناجور دریافت نکرده باشند، فرزندان اول سالم متولد می شوند. حتی اگر قبل از تولد فرزند اول خصوصاً در سه ماهه سوم بارداری و دراثر خونریزیهای پلاسنتایی ( Transplacental Hemrhagie) خون جنین وارد خون مادر شده و سیستم ایمنی مادر را حساس می سازد، ولی احتمال سنتز IgG با تیتر بالا تا پایان بارداری آنقدر ضعیف است که اکثراً فرزند اول سالم به دنیا می آید.

اما پس از تولد فرزند اول و ورود مقداری از گلبولهای قرمز جنین درحین زایمان و حساس شدن سیستم ایمنی مادر و ایجاد سلولهای خاطره ای ( Memory cells) در بارداری های بعدی با جنین +Rh امکان سنتز آنتی بادی با تیترهای بالا درمدت زمان کوتاهتری میسر است . لذا فرزندان دوم به بعد چنانچه دارای آنتی ژن D باشند در معرض بیماری HDN قرار خواهند داشت .

لذا توصیه می گردد که پس از تولد بچة +Rh به مادران -Rh حداکثر ظرف مدت 24 تا 48 ساعت پس از زایمان ، آنتی بادی اختصاصی ضدآنتی ژن ( Rhogam )(Rh Gammaglobulin) D به طریقة عضلانی تزریق شود تا چنانچه در اثر زایمان مقداری گلبول قرمز جنین وارد خون مادر شده باشد قبل از اینکه فرصت عرضه به سیستم ایمنی مادر را داشته باشد به وسیلة این آنتی بادیهای اختصاصی پوشیده شده و دفع گردد.

گاه ناسازگاری خونی بین مادر و جنین می تواند از ایجاد HDN ناشی از ناسازگاری سیستم گردد. به عنوان مثال مادر -O که جنین +A را در رحم می پروراند چنانچه در 3 ماهه آخر بارداری و یا به هنگام زایمان مقداری گلوبول قرمز +A وارد خون مادر گردد، بعلت وجود ایزوآگلوتینینهای ضد A وضد B درگروه خونیO گلوبولهای قرمز +A جنین توسط آنتی بادیهای ضد Aکه در سرم مادر -O وجود دارد مورد حمله قرارگرفته و قبل از آنکه فرصت عرضه به سیستم ایمنی مادر را داشته باشد تخریب شده و دفع می گردند.

برای حساسیت زدایی در مادران -Rh که بدلایل سقط جنین ، بارداریها و یا دریافت خون ناجور نسبت به آنتی D حساس شده اند، راههای مختلفی پیشنهاد شده است .

یکی تعویض پلاسمای مادر در حین بارداری به منظور خارج نمودن آنتی بادیهای ضدآنتی ژن D و جلوگیری از رسیدن آنها به جنین از طریق جفت .

دیگر تعویض خون جنین در داخل رحم که غالباً در این حالت از گروه خونی -O استفاده می شود.

ناسازگاریهای گروههای خونی

گاه ناسازگاری های بین مادر و جنین از نظر گروههای خونی نیز می تواند سبب HDN گردد. البته این ناسازگاری در مقایسه با سیستم Rh در مقیاس کمتری رخ می دهد زیرا هر فرد به طور طبیعی علیه آنتی ژنهای که خود فاقد آن است آنتی بادیهای عمدتاً از کلاسIgM دارد .

ایزوآگلوتین ها که در حالت طبیعی بدون ترانسفوزیون و ورود آنتی ژنهای گروه خونی در سرم افراد وجود دارند، همانطور که قبلاً گفته شده آنها از کلاس IgM هستند. لیکن با حساس شدن سیستم ایمنی فرد با آنتی ژنهای گروه خونی ، آنتی بادیهایی از کلاس IgG نیز تولید می گردد که می تواند با عبور از جفت به جنینی که با مادر از نظر گروههای خونی متفاوت است وارد گردد و گلبولهای قرمز جنین را مورد حمله قرار دهد .

البته همانطور که گفته شد HDN حاصل از ناسازگاری گروههای خونی بسیار نادرتر از ناسازگاری سیستم Rh است. زیرا اولاً ایزوآلگوتینن ها غالباً از کلاس IgM هستند که از جفت عبور نمی کنند و ضمناً با ورود گلوبولهای قرمز حامل مارکرهای گروه خونی به بدن مادر این آنتی بادیها سبب حذف سریع گلوبولها و مانع از عرضه آنها به سیستم ایمنی می گردند .

به علاوه چون آنتی ژنهای گروههای خونی علاوه بر سطح گلبولهای قرمز در سطح سلولهای سازندة بافتهای مختلف از جمله آندوتلیوم عروق نیز وجود دارد ، لذا حتی با حضور آنتی بادیها علیه گروههای خونی از کلاس IgG نیز امکان رسیدن این آنتی بادیها به جنین کم است و قبل از رسیدن به جنین در بافتهای جنینی مجاور جفت ، جذب و فیکس می گردد .